Ku czemu wychowujemy?

Gdy 7 września 1998 r. Prymas Polski Kardynał Józef Glemp uroczyście inaugurował pierwszy rok szkolny w założonym przez siebie Archidiecezjalnym Męskim Liceum Ogólnokształcącym im.Ks.Romana Archutowskiego, wobec nauczycieli, uczniów i rodziców wyraził nadzieje, jakie pokłada w naszej szkole. Celem powołania szkoły – jak mówił w czasie Mszy św. inauguracyjnej Ksiądz Prymas – jest, by „chłopcy zostali wychowani na dobrych, szlachetnych ludzi umiejących cenić to, co ważne i znających sens naszych ziemskich zmagań; by w nieporządek otaczającego nas świata to oni wprowadzali ład moralny, nazywając dobro dobrem, a zło złem; by to oni właśnie na początku trzeciego tysiąclecia wzięli – w postawie służby i głębokiej wiary – odpowiedzialność za swoje rodziny, środowiska, Polskę i Kościół”.

Co to znaczy wychowywać?

 W naszym rozumieniu wychowanie to dzielenie się umiłowaniem prawdy i dobra, które powoduje w wychowanku pragnienie i decyzję pójścia ku prawdzie i dobru. Definicja ta rodzi kilka oczywistych konsekwencji:

wychowawca musi sam rozpoznać, co jest prawdą i dobrem. Jeśliby był rozchwiany aksjologicznie, połowicznie szczery w swoich poszukiwaniach, ostatecznie sprowadzi uczniów na manowce;

wychowawca musi pokochać prawdę i dobro, czyli nieustannie przekraczać siebie ku innym. Jeśli nie będzie zakochany w prawdzie i dobru, prędzej czy później zechce rozkochać wychowanków w sobie, głęboko ich w ten sposób deformując;

wychowanie wreszcie, jeśli ma być skuteczne, musi rodzić podobne pragnienia i decyzje w wychowanku. Decyzja pójścia ku prawdzie i dobru oznacza zawsze przesuwanie ciężaru swego życia poza siebie, ku innym ludziom, ku Bogu. Jeśliby wychowawca wyposażał swego wychowanka w różne życiowe umiejętności i sprawności, a pozwoliłby mu tkwić w egocentryzmie, wyrządziłby mu krzywdę. I choćby wychowawca opowiadał mu o wielkich świętych, a nie uczył go cenić relacji z innymi bardziej niż własnego interesu, to tylko uczyniłby go człowiekiem głęboko nieszczęśliwym, bo  niezdolnym do przyjaźni i miłości.

Wychowanie, w naszym rozumieniu, jest więc zawsze wychowaniem ku dobru i prawdzie rodzącym postawę służby.

Struktura naszego programu wychowawczego

Struktura, która często nadawana jest programom wychowawczym, a która „kroi człowieka na plasterki" wychowania fizycznego, umysłowego, moralnego i duchowego, kłóci się z personalistycznym rozumieniem człowieka jako fizyczno-psychiczno-duchowej jedności. W naszym Liceum przyjęliśmy inną strukturę programu wychowawczego. Organizują ją kierunki, w których idą pytania poznawcze ucznia. Taka struktura odzwierciedla personalistyczne spojrzenie na człowieka i –mamy nadzieję-  jest bardziej czytelna także dla samego ucznia. Uczeń pyta o świat, o siebie samego, o innych ludzi i relacje z nimi, wreszcie o sens życia, o Boga. Mądrość, męstwo, miłość, modlitwa mające być dla ucznia światłem na tych drogach poznania respektują personalistyczne spojrzenie na człowieka, bo pociągają za sobą - widać to wyraźnie - powiązanie różnych wymiarów ludzkiej osobowości. Mądrość nie jest przecież jedynie elementem życia umysłowego, ale transformuje także życie emocjonalne, zmienia stosunek do ciała i ma wymiar wprost duchowy. Modlitwa nie tylko jest postawą życia duchowego, ale przemienia relacje z innymi, kształtuje charakter i oczyszcza życie umysłowe. Podobnie wielowymiarowe są męstwo i miłość.

FILOZOFIA

Refleksja filozoficzna może pomóc młodym ludziom uczynić dojrzalszym i mądrzejszym ich rozumienie świata i siebie samych.  Dlatego też filozofia jest w naszej Szkole przedmiotem obowiązkowym. Jest ona nauczana  według opracowanego specjalnie na nasze potrzeby autorskiego programu  akcentującego mądrościowy charakter refleksji filozoficznej. Program został zrecenzowany i pozytywnie zaopiniowany przez prof.Mieczysława Gogacza. Program ten został pomyślany nie tyle jako historia filozofii, co jako prezentacja chrześcijańskiej antropologii w ujęciu tomistycznym. Szczególnie akcentuje on zagadnienia związane z kwestią sumienia, wolnej woli i odpowiedzialności. W ramach Młodzieżowej Akademii Filozofii nasze Liceum stara się także służyć jako forum spotkań filozoficznych dla młodzieży gimnazjalnej i licealnej z innych szkół warszawskich a nawet pozawarszawskich.

KSZTAŁTOWANIE POSTAW PATRIOTYCZNYCH

Jednym ze źródeł mądrości jest historia i kultura narodowa. Chcemy aby nasi uczniowie znali historię i polską tożsamość. Chcemy, aby byli dumni ze swej polskości i aby czuli się za Polskę odpowiedzialni. Nie jest to zadanie łatwe w dobie, gdy młodzież zachłystuje się europejskim konsumpcjonizmem. W kształtowaniu postaw patriotycznych bardzo pomagają nam świadkowie. Co roku w dniu 3 października obchodzimy „Dzień 63”- czyli rocznicę upadku Powstania Warszawskiego, spotykając się z uczestnikami Powstania. Zapraszamy także do szkoły uczestników ruchu Solidarności oraz historyków. Każdy z uczniów naszej szkoły w ciągu trzech lat nauki co najmniej raz uczestniczy w obchodach rocznicy wybuchu Powstania Listopadowego, które to obchody organizujemy na historycznym miejscu zdarzeń w budynku Szkoły Podchorążych w warszawskich Łazienkach. Nasi uczniowie wystawiają wówczas (zazwyczaj we współpracy z którymś z liceów żeńskich) fragmenty „Dziadów”, „Kordiana” lub „Nocy Listopadowej”. Równolegle do nurtu refleksji historycznej staramy się pokazać naszym uczniom, że niezbędnym we współczesności wyrazem troski o dobro wspólne –Polskę jest także solidna nauka i praca, aktywność samorządowa i wywiązywanie się z obowiązków obywatelskich (takich jak przestrzeganie prawa czy płacenie podatków).

2.       MĘSTWO - poznaj i wytrwale zmieniaj siebie

Wszystko co cenne w życiu musi kosztować. Chcąc wychowywać naszych uczniów ku prawdzie i dobru musimy uczyć ich płacić cenę wysiłku, potu. Aby kierować się prawdą i zdobywać wielkie dobro młody człowiek będzie musiał czasami opierać się presji z zewnątrz, przełamywać swój egoizm czy zrezygnować z mniejszego dobra. Musi więc być mężny czyli wytrwale dążyć do celu nie cofając się przed zagrażającym złem ani trudnościami z jakimi połączone jest nieraz zdobycie dobra.

SPORT

Sport jest zazwyczaj traktowany jedynie jako sposób dbania o kondycję i sprawność fizyczną uczniów. Może być jednak także narzędziem wyrabiania w uczniach wytrwałości, hartu ducha. To właśnie w czasie rozgrywek sportowych można wpajać uczniom, że wygrywając należy szanować pokonanych, że nie wolno łamać reguł gry. Podobną rolę mogą i powinny odgrywać wycieczki szkolne, obozy wakacyjne itp.

SAMORZĄD

Działalność samorządowa przy przychylności dyrekcji i odpowiednim prowadzeniu przez opiekuna też może służyć formacji uczniów. Wzięcie przez ucznia na siebie odpowiedzialności nawet za drobny wycinek życia szkoły jest bezcenne. Trzeba mu w tym towarzyszyć, zachęcać go, chwalić ale jeśli lekceważy to czego się podjął, nie należy pozwolić by to ukrył. Częścią formowania w uczniu postawy męstwa jest uczenie go, aby przyznawał się do błędu, zaniedbania czy nieumiejętności radzenia sobie.

KWESTIA ŚCIĄGANIA

Każdy dzień w szkole dostarcza materiału do formacji cnoty męstwa. Istotną, choć w wielu szkołach bagatelizowaną kwestią jest ściąganie. Anglicy, Amerykanie i Japończycy uznają ściąganie za czyn bardziej naganny od kradzieży. W naszym Liceum traktujemy ściąganie jako nadużycie zaufania nauczyciela, jako kradzież stopnia i oszustwo kolegów. Dlatego też w podobnych sytuacjach, w przypadku recydywy nie wahamy się podejmować zdecydowanych kroków dyscyplinarnych (do usunięcia ucznia ze szkoły włącznie).

Cnota męstwa może zostać źle zrozumiana jako przyzwolenie na brawurę lub jako pochwała kultu siły. Jeśli jednak męstwo to nieugięta, zawzięta walka o prawdę i dobro, to oznacza ona przecież także wytrwałe zabieganie o dobro innych ludzi. Miłość jako postawa wrażliwości na każdego człowieka, wychylenia ku niemu i gotowości poszukiwania jego dobra doskonale więc współgra z cnotą męstwa. W programie wychowawczym szkoły musi być miejsce na kształtowanie w uczniach takiej właśnie postawy miłości.

WARSZTATY SPOŁECZNE

Celem warsztatów społecznych jest uwrażliwienie uczniów na potrzeby ludzi cierpiących, samotnych, opuszczonych. To właśnie zetknięcie się z ludźmi, którzy często nie mogą się odwdzięczyć za pomoc jest najsurowszym testem bezinteresowności, testem, który musi być obecny w programie formacji młodzieży.

Przykładowy warsztat z tego cyklu to szereg spotkań z osobami ciężko, a czasami nieuleczalnie chorymi. Pięciu uczniów, którzy zgłosili się na ten warsztat, było cały czas jego trwania pod opieką dyplomowanej pielęgniarki, która ich starannie przygotowywała do wizyty w szpitalu i hospicjum. Prowadząca zajęcia omawiała z uczniami ich doświadczenia. Chłopcy byli pozytywnie poruszeni i zbudowani wiarą, godnością i pogodą ducha, z jaką chorzy, z którymi rozmawiali i którym usługiwali przygotowują się do śmierci.

W kręgu naszych zainteresowań są warsztaty poruszające problemy ubogich, bezdomnych, samotnych i niepełnosprawnych. Celem warsztatów będzie m.in. poszukiwanie konkretnej pomocy dla takich ludzi - poprzez współpracę z proboszczem pobliskiej parafii lub urzędem gminy

CODZIENNE ŻYCIE SZKOLNE

Każdy dzień w szkole jest najbogatszym materiałem formacyjnym. Bagatelizowanie przez nauczycieli lekceważącego stosunku uczniów do personelu szkoły, przepychania się w kolejce na stołówce, drwin z mniej zdolnych uczniów, obmowy czy innych przejawów braku szacunku dla innych będzie traktowane przez uczniów jako przyzwolenie na taką postawę. Owocem będzie fasadowość zachowań uczniów.

U podstaw każdego programu wychowawczego leży jakaś otwarcie zadeklarowana lub „podskórna” antropologia. W chrześcijańskiej wizji człowieka źródłem prawdy i dobra jest Bóg – kochający i pochylający się w Jezusie Chrystusie nad człowiekiem. Celem wychowania jest więc ostatecznie stworzenie warunków, w których młody człowiek w sposób wolny i świadomy wybierze Jezusa Chrystusa za Mistrza i Pana. O ile na drodze ku mądrości, męstwu i miłości nauczyciel występował przede wszystkim w roli przewodnika ucznia o tyle na drodze ku modlitwie - dialogowi z osobowym Bogiem - musi (świadom swojej ułomności) czuć się o wiele bardziej towarzyszem ucznia.

EUCHARYSTIA

Centralne miejsce jakie Eucharystia powinna mieć w życiu chrześcijanina podkreślamy przeznaczając dla niej centralne miejsce w ciągu każdego dnia szkolnego. Codziennie po czwartej lekcji mamy 50 minutową przerwę, w czasie której chętni uczniowie, nauczyciele i pracownicy szkoły mogą uczestniczyć we Mszy świętej.

REKOLEKCJE

W okresie Adwentu i Wielkiego Postu prowadzone są na terenie Liceum rekolekcje. Urozmaicone w formie, często odbywają się przy współudziale studentów i osób już pracujących, które dają świadectwo swojej wiary, prowadzą dyskusje w podgrupach i wzbogacają oprawę liturgiczną muzyką. W czasie rekolekcji tak jak i w każdy pierwszy piątek miesiąca uczniowie mają okazję przystąpić do sakramentu pojednania.

WARSZTATY TEOLOGICZNE

Kilka warsztatów w każdym cyklu dotyka wprost lub pośrednio tematyki życia religijnego. Może właśnie na konwersatorium biblijnym lub w trakcie warsztatu poświęconego pisarstwu C.S.Lewisa w kameralnej atmosferze małej grupy uczeń rozpocznie swoją przygodę nawrócenia.

ROLA PREFEKTA

Choć klimat życia religijnego tworzony jest przez różne formy życia wspólnotowego, lekcje katechezy i konferencje z duchowości chrześcijańskiej, to jednak najistotniejsze dla siebie pytania uczeń zadaje w indywidualnym dialogu z przyjacielem, rodzicami czy kapłanem. Tym opiekunem duchowym i przyjacielem w sposób szczególny może być ksiądz prefekt starający się sprawować pieczę duchową indywidualnie nad każdym z uczniów.